KIẾN TRÚC NHÀ CAO TẦNG PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN VIỆT NAM

KIẾN TRÚC NHÀ CAO TẦNG PHÙ HỢP

VỚI ĐIỀU KIỆN VIỆT NAM

1. Cơ sở xây dựng tiêu chí

Nhà cao tầng ra đời do hệ quả của việc tăng dân số đô thị, thiếu đất đai xây dựng và giá đất cao. Thể loại này cho phép tạo ra nhiều tầng hay nhiều không gian sử dụng hơn, tận dụng đất nhiều hơn, chứa được nhiều hàng hóa và nhiều người hơn trong cùng một khu đất. Nhà cao tầng có thể được xem là “cỗ máy tạo ra của cải” hoạt động trong nên kinh tế đô thị. Tuy nhiên không nên coi chúng một cách đơn giản là sự gia tăng không gian xây dựng theo chiều cao trên một diện tích đất hạn chế mà chúng có những yêu cầu khá nghiêm ngặt cần tuân thủ trong quá trình thiết kế và thi công.

Việc phát triển nhà cao tầng trong môi trường đô thị sẽ tạo ra môi trường vật chất thỏa mãn các nhu cầu sử dụng cơ bản của con người hiện đại. Nhưng sự du nhập nhà cao tầng vào bên trong thành phố, kể cả sự phát triển hàng loạt các khu cao tầng mới sẽ tạo ra sự đan xen trong bối cảnh đô thị, làm thay đổi hiện trạng đô thị sẵn có và làm mất đi trạng thái cân bằng vốn có. Để thiết lập được trạng thái cân bằng mới giữa các khu cao tầng với đô thị, giữa các công trình cao tầng và không gian mở, các kiến trúc sư quy hoạch và kiến trúc sư công trình phải đồng thời giải quyết hàng loạt vấn đề liên quan đến:

- Bối cảnh đô thị.

- Đặc điểm của khu vực phát triển.

- Di sản và bảo tồn.

- Hiện trạng của khu vực, đặc biệt là cơ sở hạ tầng kỹ thuật sẵn có.

- Luật quy hoạch và xây dựng.

- Nhu cầu xây dựng và tác động của thị trường – là nhân tố chính quyết định chức năng và sự phát triển trong tương lai.

- Tính thống nhất, tầm nhìn và siluet

- Khả năng kinh tế, kỹ thuật và công nghệ

- Sử dụng năng lượng với các nguyên tắc bảo toàn năng lượng v.v…

Mặt khác, bản chất của công trình cao tầng là phải có mối liên hệ trực tiếp với bối cảnh văn hóa xã hội của nó, đòi hỏi phải thích hợp với không gian trong và ngoài công trình. Do đó, giải pháp thiết kế một ngôi nhà cao tầng ở Hà Nội rất cần phải khác các giải pháp thiết kế ở Thành phố Hồ Chí Minh, và càng phải khác với các giải pháp của nước khác, mà mỗi giải pháp tương ứng đều có hiệu lực cho quyền lợi của chính nó. Bối cảnh văn hóa phải hiểu bao gồm bối cảnh đô thị, ngược lại bối cảnh đô thị lại cho phép thể hiện đặc điểm của khu vực. Các khía cạnh như: khu trung tâm cổ của thành phố, hiện trạng của khu vực, các di sản bảo tồn, tỷ lệ, sự tiếp cận và giao thông đều có tác động lên lời giải cuối cùng và sự liên hệ của nó trong mối quan hệ với con người.

2. Tiêu chí đánh giá

a. Tiêu chí về quy hoạch: Có nhiều tiêu chí để xem xét mối quan hệ giữa quy hoạch địa điểm và kiếntrúc nhà cao tầng. Nhưng 2 vấn đề cơ bản sau cần phải được xem xét trước tiến:

· Lựa chọn địa điểm xây dựng nhà cao tầng:

Khi lựa chọn địa điểm xây dựng nhà cao tầng cần phải hết sức chú ý đến các cơ sở xây dựng tiêu chí đã trình bày ở trên.

· Mối quan hệ giữa nhà cao tầng và môi trường đô thị:

Khi phát triển nhà cao tầng trong môi trường đô thị, để đảm bảo sự ăn nhập giữa công trình cao tầng mới và các công trình lân cận sẵn có chúng ta cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản sau:

1. Thiết lập được sự hài hòa và chuyển tiếp hợp lý giữa nhà cao tầng xây mới và các công trình có sẵn, đồng thời phải tôn trọng cơ cấu và đặc trưng đô thị sẵn có.

Cũng giống như bất kỳ một công trình kiến trúc nào, một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá sự thành công của nhà cao tầng thể hiện ở chỗ liệu nó có tạo ra được một số dạng liên kết với các công trình xung quanh để bảo tồn cơ cấu đô thị hay không. Tiêu chí này không phải dễ dàng đạt được, đặc biệt là đối với những ngôi nhà có chiều cao lớn vì quy mô và chiều cao của nó thường xa lạ với bối cảnh đô thị sẵn có, nhất là ở các thành phố có lịch sử phát triển lâu đời như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Huế… Một trong những giải pháp hay sử dụng là công trình mới cần phải được thiết kế tương ứng với tỷ lệ, hình thức và quy mô của các công trình lân cận. Thông thường điều này có thể đạt được khi nhắc lại một số đường nét và nhịp điệu cũng như khai thác cách xử lý bề mặt của các công trình lân cận. Ở những nơi mà công trình mới có chiều cao hoặc bối khối tích quá lớn, các bề mặt lớn của công trình cần phải được chia nhỏ để đạt được tỷ lệ thích hợp với các công trình xung quanh.

Cũng có những quan điểm cho rằng, khi các khu vực đô thị có tỷ lệ và hình thái khác nhau, đôi khi có thể có được sự tương phản khá thú vị. Tuy nhiên tốt hơn cả là tạo ra được sự chuyển tiếp từ từ để có thể dễ dàng cảm nhận được quy mô, diện mạo của thành phố và cần tránh sự áp đảo của các công trình và quần thể cao tầng đối với các khu vực có tỷ lệ nhỏ hơn ở lân cận.

2. Để giữ gìn đặc tính riêng của thành phố, khi thiết kế nhà cao tầng cần tránh sự tương phản mạnh mẽ về màu sắc, hình dáng và các đặc điểm khác có thể làm các công trình cao tầng mới được nhấn mạnh quá mức so với tầm quan trọng của chúng.

Các công trình lớn thường dễ hòa hợp với khung cảnh đô thị về mặt thị giác khi chúng có mầu sáng. Các công trình có hình dạng khác biệt thường nổi bật trên nền trời và thu hút sự chú ý về phía mình. Do vậy, các giải pháp thiết kế không tính đến đặc điểm này dễ làm giảm tầm quan trọng của các công trình khác trong thành phố. Mặt khác, những công trình như vậy sẽ gây ra sự mất hài hòa và phá vỡ cảnh quan đô thị truyền thống. Chính vì vậy, hình dạng bất thường cần phải được giành cho các công trình đặc biệt, mang ý nghĩa quan trọng đối với đô thị.

3. Khuyến khích các công trình cao tầng mới tôn trọng và cải thiện mối liên hệ với các không gian mở, các không gian cộng đồng và không gian công cộng khác trong khu vực bao chứa nó.

Các công trình cao tầng mới xây không được ngăn cản các hướng nhìn chính tới các không gian mở, đặc biệt là cảnh quan thiên nhiên như núi non, công viên và mặt nước. Công trình nằm gần không gian mở không những không được làm ảnh hưởng tới mối liên hệ thị giữa mà còn cả mối liên hệ vật lý với không gian đó. Vi phạm nguyên tắc này có thể phá hủy các đặc tính quan trọng của thành phố do địa thế mang lại và làm giảm chất lượng môi trường sống.

4. Các công trình cao tầng mới phải góp phần cải thiện cuộc sống của đường phố ở các tầng dưới của nó

Tiêu chí này yêu cầu nhà cao tầng phải tạo ra các tiện nghi và dịch vụ công cộng cho không gian đường phố như cửa hàng, siêu thị, bãi đậu xe, nhà hàng, các trung tâm vui chơi giải trí…, đồng thời không gây ảnh hưởng đến vấn đề chiếu sáng tự nhiên cũng như không tạo ra các luồng gió mạnh trên bề mặt đường phố. Nhiều nhà cao tầng hay biệt thự hiện đại đã chọn giải pháp hữu hiệu để tổ chức các không gian Forum (Atrium) vượt qua một vài tầng tạo ra các quảng trường lớn ở tầng trệt, xung quanh có các hoạt động kiểu đường phố. Bằng cách đó không gian đường phố được mở rộng thêm và nhà cao tầng hòa nhập vào cuộc sống sôi động của phố phường.

5. Nhà cao tầng hoặc khu cao tầng cần tạo ra đặc điểm nhận dạng tương ứng với địa điểm

Khác với các công trình kiến trúc thông thường, nhà cao tầng vươn cao trên bầu trời, hoặc tạo thành cụm, nhóm có quy mô lớn. Do vậy, nó có thể được cảm nhận từ rất xa, thậm chí trở thành điểm nhấn đô thị. Trong bối cảnh đó, hình dáng của nhà cao tầng hay hình thái của toàn khu cao tầng, đặc biệt là phần đỉnh mái có ý nghĩa hết sức quan trọng. Đặc điểm nhận dạng của nhà cao tầng cũng làm việc định hướng trong các đô thị trở nên dễ dàng hơn.

Một trong những khu cao tầng có được đặc điểm nhận dạng là khu vực tâm bán đảo Linh Đàm với đặc trưng của tuyến phố cao tầng chạy dài mang tính nhiệt đới. Khu cao tầng này đang làm nên diện mạo mới cho Hà Nội.

6. Tạo ra mối liên hệ giữa chiều cao công trình với các thuộc tính quan trọng của đô thị có quan hệ với chiều cao và đặc điểm của các công trình lân cận có sẵn.

Chiều cao và hình thức nhà cao tầng phải được thiết kế theo cách thức tôn trọng đặc điểm địa hình và hình thái của khu vực. Nếu không, sự trong sáng chung của hình thái đô thị có thể bị giảm sút rất nhiều. Nguyên tắc này đã được áp dụng khá thành công ở San Francisco. Để nhấn mạnh hình thức của quả đồi người ta đã bố trí các ngôi nhà cao tầng mảnh mai ở trên đỉnh đồi, còn các ngôi nhà thấp hơn được bố trí trên sườn đồi và dưới thung lũng.

Khi phát triển các khu đô thị mới cần phải xem xét đặc biệt đến mối liên hệ hữu cơ của nó với thành phố. Do vậy, việc tạo ra các khu nhà cao tầng phải tránh gây quá tải cho các dịch vụ đô thị cho phần còn lại của thành phố. Điều đó có nghĩa là việc phát triển các khu đô thị mới phải kèm theo việc phát triển các tiện nghi và dịch vụ tương ứng, và cả việc tạo ra công ăn việc làm tại chỗ cho các cư dân mới. Hiện nay, tình trạng xây dựng mới hàng loạt các khu ở cao tầng không tính đến sự di chuyển đến nơi làm việc, hoặc không tạo ra công ăn việc làm tại chỗ sẽ dẫn đến những hiệu quả lâu dài và khó khắc phục cho đô thị.

b. Tiêu chí về kiến trúc:

· Chức năng và tiện nghi sử dụng

Trong xu thế phát triển nhanh chóng của đời sống văn hóa xã hội và sự phân hóa xã hội, nhà cao không tầng phải chỉ bám theo và phục vụ nhu cầu hiện tại của một bộ phận dân cư nào đó mà phải đón trước các nhu cầu của tương lai. Điều đó bắt buộc phải thiết kế ra các không gian có khả năng biến đổi một cách linh hoạt tùy theo nhu cầu và đối tượng sử dụng. Để thỏa mãn yêu cầu này, cần phải thiết kế các không gian với hệ sàn không dầm và cho phép tải thêm các tường ngăn cơ động bằng thạch cao hay các vách ngăn nhẹ cơ động khác. Khu vực dịch vụ, bao gồm bếp và các phòng vệ sinh thường là thành phần cố định. Còn tất cả các phần còn lại phải linh hoạt, kể cả việc lựa chọn chi tiết mặt đứng từ các xêri cấu kiện nhất định cho tới các hình mẫu theo môđun. Với tiêu chí này, người sử dụng sẽ có thể dùng nhiều chức năng khác nhau trong một ngôi nhà theo ý muốn. Đối với nhà ở cao tầng, khi sử dụng khẩu độ lớn sẽ cho phép phân chia căn hộ theo cách mà người sử dụng mong muốn. Việc thiết kế nhiều loại căn hộ với quy mô khác nhau để phục vụ các đối tượng khác nhau cũng là yêu cầu quan trọng. Tiện nghi sử dụng công trình không chỉ được đánh giá bằng việc tổ chức dây chuyền chức năng hợp lý, mà còn có chất lượng của các không gian (tỷ lệ, hướng nhìn, mối liên hệ với môi trường bên ngoài…), số lượng và loại không gian phụ trợ kèm theo (kho, chỗ phơi quần áo…), và các dịch vụ công cộng bên trong và xung quanh ngôi nhà…

· Hình thức và thẩm mỹ kiến trúc

c. Tiêu chí về kỹ thuật, công nghệ và vật liệu

· Các giải pháp kết cấu: Tùy thuộc vào chức năng và đặc điểm công trình, khả năng kinh tế và trình độ kỹ thuật, chiều cao công trình…, các giải pháp kết cấu cho nhà cao tầng có thể rất đa dạng. Nhìn chung, một số dạng kết cấu thường sử dụng là:

- Hệ có vách cứng

- Hệ có lõi cứng

- Hệ có khung nút cứng (còn gọi là hệ khung mômen)

- Hệ khung giằng (còn gọi là vách kiểu giàn thẳng đứng)

- Hệ hộp (ống)

+Hệ hộp khung

+ Hệ hộp giàn không gian

+ Hệ hộp bó (hộp nhiều đơn nguyên)

- Các hệ thống kết cấu liên hợp

· Trang thiết bị kỹ thuật nhà cao tầng

Tùy thuộc vào thể loại nhà cao tầng và đối tượng phục vụ mà các hệ thống trang thiết bị kỹ thuật của nó có thể rất khác nhau. Tuy nhiên các hệ thống cơ bản như giao thông đứng, cấp thoát nước, cấp điện, phòng chống cháy, điện yếu… cần phải đảm bảo theo tiêu chuẩn. Còn một số hệ thống khác như hệ thống sưởi ấm, thông gió và điều hòa không khí (HVAC) sẽ được áp dụng tùy theo nhu cầu sử dụng.

· Vật liệu sử dụng

Do nhà cao tầng có diện tích tường bao rất lớn so với diện tích đất nên cần phải sử dụng vật liệu cách nhiệt trên mặt đứng công trình. Nên hạn chế sử dụng kính thông thường vì khả năng cách nhiệt kém và khả năng tạo ra hiệu ứng lồng kính.

d. Tiêu chí về an toàn phòng hỏa và thoát người

· Độ bền của các cấu kiện chịu lực

· Vấn đề an toàn phòng hỏa và việc tuân thủ các tiêu chuẩn, quy phạm

- Mục đích của thiết kế an toàn phòng hỏa

Mục đích của thiết kế an toàn phòng hỏa là bảo vệ tính mạng con người, bảo vệ các tài sản có giá trị và bảo đảm các hoạt động bên trong công trình không bị gián đoạn. Tuy nhiên, chúng ta cần nhận thức được rằng việc phòng hỏa không phải là một khoa học chính xác. Không một hệ thống phòng hỏa nào có thể loại bỏ hoàn toàn ngọn lửa và bảo đảm sự an toàn tuyệt đối về tài sản và tính mạng con người.

Mục đích của thiết kế an toàn phòng hỏa có thể đạt được nhờ:

1. Sử dụng các hệ thống dập lửa tự động và bằng tay theo cách thức đáng tin cậy khi bắt đầu có hiện tượng cháy.

2. Sử dụng các hệ thống quản lý khói tin cậy để giới hạn sự lan truyền của khói.

3. Bố trí hợp lý các đường thoát hiểm và các khu vực lánh nạn cho tất cả mọi người bên trong công trình kể cả người tàn tật.

4. Sử dụng kết cấu và vật liệu hoàn thiện có khả năng chịu lửa cao (theo quy chuẩn xây dựng).

5. Cách ly và tăng cường sử dụng vòi phun dập lửa ở các khu vực có nguy cơ cháy cao.

6. Sử dụng các hệ thống báo cháy tự động để phát hiện tình huống khẩn cấp và báo động cho những người bên trong công trình và cho nhân viên cứu hỏa, đồng thời hướng dẫn thoát người khẩn cấp.

- Các hệ thống phòng hỏa trong nhà cao tầng, bao gồm:

+ Hệ thống cấp nước cứu hỏa.

+ Bơm cứu hỏa.

+ Hệ thống vòi phun tự động.

+ Hệ thống đường ống đứng cứu hỏa.

+ Bình dập lửa.

+ Hệ thống quản lý khói.

+ Các hệ thốnc phát hiện cháy.

+ Thiết bị cảm ứng nhiệt.

+ Thiết bị phát hiện khói.

+ Hệ thống báo cháy điều khiển bằng tay (trạm báo cháy).

· Vấn đề thoát người trong nhà cao tầng

Việc thoát người khẩn cấp trong nhà cao tầng là đặc biệt khó khăn do chiều cao khác thường của chúng. Trong trường hợp có hỏa hoạn, sử dụng thang máy là hoàn toàn không an toàn. Hơn nữa, chúng sẽ bị ngắt điện tự động ngay khi xuống tới tầng trệt. Cầu thang thoát hiểm có thể được sử dụng cho người bình thường, nhưng đối với người già và người tàn tật, cầu thang thoát hiểm rất khó hoặc hoàn toàn không thể sử dụng. Một số công nghệ có thể giúp cho họ thoát ra khỏi công trình một cách an toàn khi có sự cố. Tuy nhiên công nghệ này thường rất tốn kém và cần được xem xét trên cơ sở các phân tích về giá thành và lợi ích của nó. Trong điều kiện bình thường, các lợi ích dựa trên cả sự cảm nhận và biểu hiện về sự an toàn hơn. Nhà cao tầng cần phải có các vị trí hay các tầng lánh nạn có khả năng cách ly trong trường hợp có hỏa hoạn. Đây là những vị trí an toàn cho người lánh nạn trong khi chờ đợi sự trợ giúp của nhân viên cứu hỏa.

Một số vấn đề cần quan tâm khi thiết kế thoát người là:

- Thoát người trong phạm vi tầng

- Thoát người theo chiều đứng

- Thoát người ra bên ngoài

- Thoát hiểm cho người tàn tật

- Chiếu sáng lối thoát khẩn cấp

Trên đây mới chỉ là một số tiêu chí cơ bản nhất có khả năng áp dụng trong điều kiện kinh tế xã hội hiện tại của Việt Nam. Để hướng tới một tương lai phát triển bền vững, rất cần phải có những nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực này.

3. Một số ý kiến về thực trạng thiết kế xây dựng nhà cao tầng ở Việt Nam

Trên cơ sở các tiêu chí nêu trên, chúng tôi xin mạnh dạn đưa ra một số ý kiến đánh giá bước đầu về những bất hợp lý trong thiết kế và xây dựng nhà cao tầng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay:

1. Lựa chọn địa điểm không hợp lý (Kim Liên).

2. Thiếu sự chuyển tiếp hợp lý giữa nhà cao tầng và các công trình xung quanh (Melia Tower, Nhà văn phòng Quang Trung ở Hà Nội, Caravelle Hotel, Saigon Tower, Diamond Plaza ở Thành phố Hồ Chí Minh).

3. Tương phản quá mạnh về hình dáng, màu sắc (Melia Tower ở Hà Nội, Diamond Plaza ở Thành phố Hồ Chí Minh).

4. Nhiều nhà cao tầng không tạo ra mối liên hệ với cuộc sống phố phường (Melia Tower, Trung tâm thương mại Sài Gòn, Khách sạn Horison…).

5. Thiếu các dịch vụ công cộng cần thiết (khu đô thị Đại Kim, Trung Yên…).

6. Chưa quan tâm đến việc tạo ra công ăn việc làm tại chỗ (hầu hết các khu đô thị mới).

7. Kém linh hoạt trong tổ chức mặt bằng (hầu hết các khu đô thị mới).

8. Không cách ly được hoàn toàn giữa không gian căn hộ và không gian chung (hầu hết các khu đô thị mới).

9. Không quan tâm đến tính chiều hướng và hướng gió chủ đạo khi thiết kế công trình (Trung Hòa - Nhân Chính, Đại Kim…).

10. Các hệ thống kỹ thuật của nhà cao tầng chưa được đầu tư đúng mức.

11. Khả năng cách nhiệt và cách âm kém (hầu hết các khu đô thị mới).

12. Không đảm bảo tiêu chí an toàn phòng hỏa và thoát người (cụ thể không có hành lang thoát người ở Trung Hòa - Nhân Chính).

13. Không quan tâm đến vấn đề tiết kiệm năng lượng (hầu hết các chung cư và văn phòng cao tầng).

Chúng tôi hy vọng một số quan điểm và ý kiến của chúng tôi trên đây sẽ góp phần nhỏ để nâng cao chất lượng thiết kế và xây dựng nhà cao tầng ở Việt Nam trong tương lai.

Xin chúc Hội thảo thành công tốt đẹp!

(Ashley Nguyen)